Μέλι Κόνιτσας

Όταν κάποιος ασχολείται με την μελισσοκομία, συνήθως λόγω αυτής της ενασχόλησης ασχολείται και με ένα σορό άλλα πράγματα που με την πρώτη ματιά φαίνονται άσχετα ή επιεικώς υπερβολικά. Γνώμη μου είναι πως η μελισσοκομία είναι μια τέχνη η οποία απαιτεί τελειότητα, αν κάποιος θέλει στο τέλος της χρονιάς να έχει μερικά ευρώ στην τσέπη παραπάνω, από όσα είχε στην αρχή της χρονιάς. Γυρεύοντας λοιπόν την «τελειότητα» που ποτέ δεν θα βρω, με απασχόλησε πολύ το θέμα της υγρασίας σε σχέση με την μέλισσα αλλά και το μέλι, ως προϊόν.

{adinserter 2}

Η πρώτη αφορμή για να εντάξει κάποιος την λέξη υγρασία μέσα στον μελισσοκομικό του μικρόκοσμο, είναι οι αναφορές σε όλα τα βιβλία και άρθρα όσον αφορά την υγρασία που πρέπει να έχει το μέλι που τρυγήθηκε. Αν αυτό είναι πάνω από 17-18% είναι πολύ πιθανό να ξινίσει. Αυτό θέλοντας και μη, μας κεντρίζει την προσοχή. Αν είναι ακόμη παραπάνω ίσως θα είναι και εκτός των ορίων που προβλέπει η νομοθεσία. Ο κάθε μελισσοκόμος λοιπόν πρέπει να γνωρίζει την υγρασία του μελιού του, ώστε να μην εκτεθεί πουλώντας ένα προϊόν κακής ποιότητας στους πελάτες του.

Τον μελισσοκόμο ενδιαφέρει η παράμετρος υγρασία σε δύο φάσεις. Όσο το μέλι βρίσκεται μέσα στην κυψέλη και η υγρασία ελέγχεται απόλυτα από τις μέλισσες και στην φάση όπου το μέλι έχει τρυγηθεί και αναμένεται η εξαγωγή του, η οποία για διάφορους λόγους μπορεί να καθυστερήσει και να μη γίνει αμέσως μετά τον τρύγο από τις κυψέλες. Στην δεύτερη φάση η υγρασία ελέγχεται κατά κύριο λόγο από την φύση ( ατμοσφαιρικές συνθήκες ) και κατά δεύτερο λόγο από τον μελισσοκόμο ( συνθήκες αποθήκευσης ).

Κατά την πρώτη φάση, όπου και το μέλι βρίσκεται εντός της κυψέλης, οι μέλισσες ρυθμίζουν την υγρασία του μελιού με τον δικό τους τρόπο. Μετατρέπουν το νέκταρ σε μέλι μέσα από μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο αλλά και κατάλληλες συνθήκες. Οι μέλισσες όμως είναι ικανές να ρυθμίζουν το μικροκλίμα της κυψέλης και το πετυχαίνουν αυτό εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Δεν είναι λίγες οι φορές που βλέπουμε αερίστριες μέλισσες στην είσοδο της κυψέλης να ρυθμίζουν με τα φτερά τους τον αέρα.

{adinserter 2}

Όλοι έχουν ακούσει πως για είναι σίγουρα ώριμο ένα πλαίσιο με μέλι πρέπει να έχει σφραγιστεί. Σε ποιο βαθμό, ειλικρινά οι απαντήσεις ποικίλουν και εξαρτώνται από το είδος του μελιού σε μεγάλο βαθμό, το κλίμα της περιοχής, την εποχή του τρύγου κ.α. Για παράδειγμα το μέλι ελάτου έχει χαμηλή υγρασία και μπορεί και ασφράγιστο αν είναι, να έχει χαμηλή υγρασία. Αντιθέτως αναφέρω παράδειγμα από συνομιλία Αμερικανικού Φόρουμ όπου κάποιος διερωτάται πως είναι δυνατόν να έχει τρυγήσει εντελώς σφραγισμένα πλαίσια και η υγρασία του μελιού του να είναι πάνω από 20%. Επίσης στην Αμερική υπάρχει κατηγορία μελιού που είναι απολύτως φυσιολογικό να έχει υγρασία 23% χωρίς κανένα πρόβλημα στην εμπορευσιμότητά του. Με τα παραπάνω θέλω να πω πως ότι αναφέρεται στην βιβλιογραφία έχει σκοπό να θέσει τον κανόνα για την υγρασία του μελιού, αλλά υπάρχουν εξαιρέσεις και ιδιαιτερότητες τις οποίες ο μελισσοκόμος οφείλει να γνωρίζει ανάλογα με τις ανθοφορίες που έχει στην διάθεσή του.

Υπάρχει ένα απλό όργανο, ένας μετρητής υγρασίας μελιού, που μπορεί να βοηθήσει τον μελισσοκόμο να παίρνει καλύτερες αποφάσεις. Ίσως να μην είναι 100% ακριβές, όμως 100% δίνει μια εικόνα στον μελισσοκόμο. Αυτό το όργανο αναφέρεται και ως ρεφρακτόμετρο ή διαθλασίμετρο ενώ στην Αγγλική μπορείτε να το αναζητήσετε με την λέξη Refractometer. Η λειτουργία του είναι απλή, μια σταγόνα μέλι αρκεί να τοποθετηθεί στην ειδική θέση και η ανάγνωση της τιμής της υγρασίας του μελιού είναι άμεση. Υπάρχουν και ηλεκτρονικά όργανα, τα οποία όμως έχουν κόστος που σε κρατά μακριά αν δεν είσαι επαγγελματίας όπως οι περισσότεροι από εμάς.

Refractometer-web

Στην μια πλευρά βάζουμε μια σταγόνα μέλι ενώ από την άλλη κοιτάμε την ένδειξη υγρασίας του μελιού. Για να έχουμε μια καλή και ξεκάθαρη ανάγνωση πρέπει να στρέψουμε το όργανο σε μια δυνατή πηγή φωτός, με καλύτερη το φως της ημέρας και του ήλιου.

Το πρώτο πείραμα που έκανα με τον μετρητή υγρασίας του μελιού, ήταν να πάρω δείγμα από ένα πλαίσιο το οποίο «φαινόταν» ανέτοιμο για τρύγο. Δηλαδή ήταν ασφράγιστο και τα κελιά με το μέλι γυάλιζαν. Σου έδινε την εντύπωση ότι ήταν φρέσκο. Πράγματι ο μετρητής υγρασίας έδειξε περίπου 22% σε αυτό το δείγμα. Το αν στάζουν τα κελιά από το πλαίσιο με το τίναγμα δεν είναι απόλυτο σημάδι και πρέπει να συνοδεύεται από μέτρηση.

{adinserter 2}

Το δεύτερο πείραμα που έκανα ήταν να πάρω 3 διαφορετικά δείγματα από ένα πλαίσιο που «φαινόταν» σχεδόν έτοιμο για τρύγο, δηλαδή είχε ένα μεγάλο μέρος σφραγισμένο και είχε αρκετό μέλι στον υπόλοιπο χώρο. Έτσι πήρα δείγμα από σφραγισμένα κελιά, μέλι από ασφράγιστα κελιά ακριβώς δίπλα από τα σφραγισμένα και ένα ακόμη δείγμα από ασφράγιστα κελιά στην άκρη, μακριά από τα σφραγισμένα. Τα αποτελέσματα ήταν αναμενόμενα ως προς την κλιμάκωση. Το σφραγισμένο μέλι είχε περίπου 15,5%, το ασφράγιστο δίπλα του είχε περίπου 16,5% ενώ το ασφράγιστο μακριά από το σφραγισμένο είχε περίπου 17,5%. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι το πλαίσιο αυτό ήταν πράγματι σχεδόν έτοιμο για τρύγο αφού η μέση τιμή ήταν κάτω από 17%. Καλό είναι ο μελισσοκόμος να «εκτιμήσει» την αναμενόμενη υγρασία του μελιού ώστε να μην είναι κοντά στο όριο που έχει θέσει ( 17%-18% ) αλλά παρακάτω διότι όπως θα εξηγηθεί σε λίγο, το μέλι είναι υγροσκοπικό και μπορεί εύκολα να αυξήσει την υγρασία του μετά την αφαίρεση από την κυψέλη.

lesson89k_thumb

Κάπως έτσι μοιάζει η εικόνα που βλέπουμε από τον ειδικό φακό.

Τα παραπάνω στοιχεία δεν αποτελούν κανόνα και ούτε μπορούν να θεωρηθούν αντιπροσωπευτικά όλου του μελισσοκομείου. Αν όμως ο μελισσοκόμος έχει «στοιχεία» στην διάθεση του μπορεί να πάρει καλύτερες αποφάσεις ( πιο αποδοτικές ). Οι μετρήσεις έγιναν αρχές Ιουλίου. Αν είχαν γίνει Μάιο ή Ιούνιο στις ίδιες θέσεις του πλαισίου μπορεί να είχαν δώσει μεγαλύτερες τιμές υγρασίας.

Αφού λοιπόν ο μελισσοκόμος με την πείρα του και τα δεδομένα που έχει, αποφασίσει να προχωρήσει σε τρύγο των κατάλληλων πλαισίων, τα μεταφέρει στον χώρο όπου θα γίνει η εξαγωγή. Το μέλι που βρίσκεται σε πλαίσια και δεν «προστατεύεται» από μέλισσες μπορεί να πάρει υγρασία. Αυτό που είναι ασφράγιστο εύκολα, ενώ εκείνο που είναι σφραγισμένο πολύ δυσκολότερα. Το αναφέρω όμως γιατί και το σφραγισμένο μέλι «αναπνέει». Δηλαδή η ωρίμανση του μελιού συνεχίζεται και μετά το σφράγισμα εφόσον παραμένει μέσα στην κυψέλη.

Καλό είναι η εξαγωγή του μελιού να γίνει αμέσως, όχι μόνο για να μη μεσολαβήσει έκθεση στην υγρασία του περιβάλλοντος, αλλά και γιατί το μέλι έχοντας μεγάλη θερμοχωρητικότητα, είναι ζεστό και για λίγες ώρες κρατά την υψηλή θερμοκρασία. Αυτή η θερμοκρασία που ήδη έχει κάνει την εξαγωγή ευκολότερη. Αν το μέλι κρυώσει, βγαίνει δυσκολότερα. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για απορρόφηση υγρασίας όμως δεν είναι αυτός ( αν δεν καθυστερήσουμε την εξαγωγή πάρα πολύ ). Η μεγαλύτερη έκθεση σε υγρασία γίνεται την στιγμή της εκτόξευσης του μελιού στον μελιτοεξαγωγέα. Εκεί το μέλι που είχε εκτεθειμένη ελάχιστη επιφάνεια στον αέρα, ξαφνικά απλώνει σε τεράστιο βαθμό μέχρι να συγκεντρωθεί και πάλι στο δοχείο ωρίμανσης και να κλειστεί καλά. Η στιγμή της ημέρας που θα γίνει η εξαγωγή στον μελιτοεξαγωγέα είναι σημαντική. Η χρήση ενός θερμομέτρου που μετρά την υγρασία μπορεί να μας βοηθήσει. Επειδή όμως η υγρασία ενός χώρου καλά αεριζόμενου εξαρτάτε από την υγρασία του περιβάλλοντος καλό είναι να ξέρουμε πότε έχει την χαμηλότερη υγρασία το περιβάλλον κατά την διάρκεια της ημέρας. Αυτό εύκολα προκύπτει από τα στοιχεία του Μετεωρολογικού Σταθμού «Μέλι Κόνιτσας» που στήθηκε ώστε να παρέχει δεδομένα… σε όποιον τα χρειάζεται και ξέρει πώς να τα χρησιμοποιήσει.

{adinserter 2}

hum

Τα στοιχεία αυτά παρέχονται δωρεάν σε όλους μέσω του μετεωρολογικού σταθμού «¨Μέλι Κόνιτσας». Φαίνεται ξεκάθαρα ποιες ώρες της ημέρας η ατμόσφαιρα έχει την χαμηλότερη υγρασία. Κατά την διάρκεια της νύχτας, ακόμη και μιας καλοκαιρινής μέρας, η υγρασία μπορεί να φτάσει σε πολύ υψηλά επίπεδα. Φυσικά μας ενδιαφέρει η υγρασία του χώρου που γίνεται η εξαγωγή, η οποία όμως επηρεάζεται συνήθως από το περιβάλλον.

Από το διάγραμμα φαίνεται ξεκάθαρα πως από περίπου στις 12 μέχρι τις 6 το απόγευμα το περιβάλλον έχει την χαμηλότερη υγρασία. Τώρα αν αυτές οι ώρες βολεύουν ώστε να γίνει ο τρύγος, θα το κρίνει ο καθένας ανάλογα με τις προτεραιότητες που έχει θέσει. Φυσικά αυτό αφορά μια καλή μέρα με ήλιο, όχι μια βροχερή την οποία πρέπει να αποφύγουμε οπωσδήποτε. Υπάρχουν αναφορές σε φορουμ του εξωτερικού πως λόγο ακριβώς του βροχερού καιρού, καλά σφραγισμένα πλαίσια έδωσαν ακατάλληλο μέλι στο τέλος. Για να είμαστε όμως ακριβής πρέπει να τονιστεί πως το κλίμα της Ελλάδας είναι τέτοιο που δεν δημιουργεί προβλήματα συνήθως. Άλλες χώρες με πιο υγρό κλίμα έχουν σαφώς μεγαλύτερο πρόβλημα από την Ελλάδα σε σχέση με την υγρασία του μελιού. Και εδώ όμως αν θέλει κάποιος να έχει ένα άριστο ποιοτικά προϊόν το οποίο δεν θα θερμανθεί «προληπτικά» ή αναγκαστικά μετά την εξαγωγή, πρέπει να έχει όσα δεδομένα χρειάζεται πριν τον τρύγο. Στο εξωτερικό υπάρχουν πρακτικές και εξοπλισμός που εφαρμόζεται οπωσδήποτε πριν την εξαγωγή του μελιού και περιλαμβάνει αερισμό των πλαισίων με θερμό αέρα και την χρήση αφυγραντήρων. Με αυτή την τεχνική μειώνεται η υγρασία του μελιού πριν την εξαγωγή του.

Η πιο σημαντική μέτρηση μετά τον τρύγο είναι η υγρασία του τελικού προϊόντος που βρίσκεται στο δοχείο ωρίμανσης. Οι μετρήσεις που έκανα έδειξαν ξανά και ξανά υγρασία στο τελικό προϊόν περίπου 16,4% και αυτό ήταν ένα καλό νέο μιας και το μέλι ήταν ανθέων. Το μέλι από μελιτώματα αναμένεται να έχει λιγότερη υγρασία.

Μια τελευταία σειρά μετρήσεων που πραγματοποίησα, δείχνει πόσο ευάλωτο στα στοιχεία της φύσης, είναι το μέλι το οποίο δεν απολαμβάνει την φροντίδα των μελισσών! Για να στραγγίσω το μέλι από τα απολεπίσματα χρησιμοποίησα ένα τουλπάνι, τσαντίλα ή όπως αλλιώς λέγεται στην περιοχή σας. Το στράγγισμα από τα απολεπίσματα κρατά πολύ, πάρα πολύ. Έτσι λοιπόν το μέλι αυτό έχει μεγάλη έκθεση στην υγρασία σε χρόνο ( μέρες ) αλλά και σε επιφάνεια αφού είναι διασκορπισμένο σε κάθε χιλιοστό των απολεπισμάτων. Τα πρώτα 2 περίπου κιλά τα οποία πήρα την επόμενη μέρα και ήταν εκτεθειμένα, έφτασαν στο 17,5%. Το μέλι αυτό το κράτησα καθώς θα καταναλωνόταν πρώτο και ήταν μια χαρά. Τα βαζάκια όμως που γέμιζαν τις επόμενες μέρες ( ανά 1 κιλό )  συνεχώς έπαιρναν υγρασία και κατέληξαν μετά από 1 εβδομάδα έκθεσης μέρα με την μέρα να φτάσει στο 26%!!! Κάπου εκεί έφτανε και το όριο του οργάνου, δεν μετρούσε παραπάνω. Το μέλι αυτό αποτέλεσε μια άριστη διεγερτική τροφοδοσία σε βαζάκι με τρυπούλα, στα μελίσσια που τρυγήθηκαν.

Κλείνοντας το άρθρο αυτό θέλω να πω, πως ο μετρητής υγρασίας του μελιού μπορεί να αποτελέσει ένα ουσιαστικό όργανο για τον σύγχρονο μελισσοκόμο. Δεν καλύπτει απλά την περιέργεια για το πόσο υγρασία έχει το μέλι που τρυγήσαμε. Μας βοηθά να πάρουμε σημαντικές αποφάσεις πριν τον τρύγο.

Για οποιοδήποτε σχόλιο ή παρατήρηση η φόρμα στο κάτω μέρος των άρθρων είναι πάντα διαθέσιμη για εσάς.

{adinserter 2}

2 Comments

Γράψτε απάντηση στο Δημητριος Αντωνης Ακύρωση απάντησης

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Threesome